Het staat natuurlijk weer terecht bol van de bezinning rond Luther in dit saillante  gedenkjaar van een half millennium na 1517! We hebben moeite als christenen met Luthers antisemitische uitspraken – of misschien beter: anti-judaïstische uitspraken. Men kan daar een goed geïnformeerd gesprek over hebben; daar zal bijvoorbeeld ter sprake komen dat tot aan 1933 de latere, venijnige geschriften van Luther niet werden herdrukt, alleen zijn vroege, goedaardige geschriften. Pas na 1933 hebben de Nazi’s de latere, anti-judaïstische geschriften van Luther geplunderd voor hun ongetemde haat en blinde moordzucht vanuit hun rassenwaan. Maar hoe kundig je historisch ook over Luther spreekt, nog kom je volgens mij tot de conclusie: dit kan niet en we hebben ons te schamen. Dat is de last van een familie, een geestelijke familie. Wij zijn één met hem en we schamen en bezinnen ons.

Elke keer valt me weer op dat als je geen echte familie hebt, je je ook niet hoeft te schamen. De seculiere wereld verkeerd in die positie: geen familie. Alles is absoluut los zand. De filosoof Heidegger was meeloper met de Nazi’s, lid van de partij, maar dat is dan zijn fout. Je schaamt je niet, want je bent zijn broeder niet, er is niets dat je echt met hem verbindt. Sartre moet zich schamen vanwege zijn naïviteit wat betreft Stalin; maar welke existentialistische nazaat schaamt zich voor hem? Het feit dat Marat, Danton en Robespierre hun duizenden hebben uitgemoord is vreselijk, maar deze mannen hebben geen moderne familieleden die zich voor hen zouden kunnen schamen. Ik heb in 1993, bij het ‘bicentennial’ van de grote terreur, niemand gehoord die zich verantwoordelijk voelde voor Marat, die zich voldoende één wist met hem. Seculier denken bevrijdt je van familie waarvoor je je moet verantwoorden. En filosofen uit het verleden, met hun duistere kanten, die veroordeel je gewoon: ‘Heidegger heeft niet gezien dat….’.

We hebben ten eerste een familieband van vreugde, het is een geschenk. We zijn echt één in Jezus. Zo zijn we één met Luther, met elkaar, met de kerk van alle eeuwen en plaatsen. Die vreugdeband in Christus moet ons in staat stellen om ons eerlijk te schamen. Ten eerste natuurlijk voor je eigen zonde. Maar ook voor die van een broeder van ons, een half millennium eerder.  Peccavimus.