De mens is beeld Gods. En wat is er dan een opmerkelijke parallellie: er zijn drie soorten visies binnen het mind-body denken, binnen de ‘philosophy of mind’: ten eerste de materialisten, dus monisten. Zeg maar de ‘wij zijn ons brein’ aanhangers. Dan Cartesiaanse dualisten; en dan compositie-denken uit de Middeleeuwen, een specifieke vorm van het op Aristoteles teruggaande vorm-materie denken. De mens is dan een compositie van ziel en lichaam. De ziel is hier de ‘vorm’ van het lichaam, ‘forma substantialis’. Een forma die aan de materie vorm geeft en finaliteit. Finaliteit in bewegen, leven, sensitiviteit. Een vorm die het hele lichaam doordesemt. Drie groepen posities dus:

• materialisten
• dualisten
• compositie-denken

Nu komt het: al die denkers zoeken naar een metafoor voor hun filosofische positie. Hoe leg ik het uit aan leken? Aan mezelf? Welk beeld bepaalt mijn onderzoeksprogramma? Dat is voor de materialisten de computer, ze vergelijken de mens met een computer. Gedachten zijn uiteindelijk stroompjes in de hersenen. Voor de dualisten zijn het de beest-automaten uit de tijd van Descartes: mechanische beesten. Of het mechaniek van een molen. Daarmee vergeleek Descartes het: ons lichaam was een machine en de geest of ziel zetelde in de pijnappelklier en bestuurde het geheel. Vanuit die cockpit zeg maar.

Wat is het beeld voor het compositie-denken? Dan moet je denken aan de relatie tussen Christus het hoofd en zijn gemeente het lichaam. Dat is een zelfde compositie, een zelfde twee-eenheid. Zoals God ons in Christus als zijn lichaam bezielt, zo bezielt onze geest ons lichaam. Onze geest bezielt ons lichaam, geeft het leven en sensitiviteit en richting. Zo bezielt Christus zijn lichaam: geeft het leven en sensitiviteit en richting. Zoals wij van ons lichaam houden, houdt Christus van zijn lichaam. Er is een diepe doordringing: de ziel is overal met het lichaam, doordesemt heel het lichaam. Zo is het ook met Christus, wij leven in Hem. Anders dus dan de Cartesiaanse dualistische relatie: daar doordesemt de geest het lichaam niet. Daar is het kil. Niets van wat Luther zo mooi zei: de Geest is in ons zoals vuur metaal doorgloeit. En het is ook anders dan bij het materialisme, daar zijn lichaam en geest van dezelfde substantie, monisme noemen we dat. Dat zou betekenen dat wij God worden, het zelfde wezen zijn als Hij. Maar we blijven altijd twee, Hij God, wij mens. En die samen in een hechte twee-eenheid. Prijs de Heer. En wat een mooi onderwijs geeft Hij ons in het landschap van de moderne philosophy of mind! Zo wijst Hij ons de weg in ons denken over de kerk en Hij wijst de dwaalwegen heel duidelijk aan.

• materialisten – computer
• dualisten – een ziel in de pijnappelklier die een mechanisme bestuurt
• compositie-denken – beeld van de relatie tussen Christus het hoofd en de gemeente