Tijdens mijn studententijd ben ik intensief gaan lezen, ook over de shoah, de holocaust. De shoah heeft er bij mij aan bijgedragen om tot geloof te komen, want al mijn naïeve vertrouwen in het humanisme werd verpletterd. Maar ik begrijp te goed dat je die andere weg gaat: dat je God vanwege de shoah vaarwelzegt. Ik begrijp zeker dat Joden dat doen.

Daar zou ik één vraag bij willen stellen. Velen kennen de quote van Richard Dawkins: er is in het universum uiteindelijk “no design, no purpose, no evil, no good, nothing but pitiless indifference.” Als Dawkins gelijkt heeft met dit naakte evolutionisme (goed te onderscheiden van theïstisch evolutionisme, de gedachte dat God koos om ons te scheppen via evolutie), betekent dat dan niet dat elke morele verontwaardiging over de Shoah je uit handen wordt geslagen? Hebben we God niet nodig om onze woede ware en gerechtvaardigde woede te laten zijn in plaats van slechts een evolutionair ontwikkeld neurobiologisch verschijnsel zonder morele dimensie? Waar blijft de roep om recht in een universum dat op fundamenteel niveau geen goed en kwaad kent? Ook als wij met elkaar besluiten om tegen deze gapende leegte een dam op te werpen van een sociologisch construct van goed en kwaad, blijft er in mij een stemmetje dat zou fluisteren: is dit geen toneelspel? Dit evolutionair universum wordt toch uiteindelijk gekenmerkt door ‘nothing but pitiless indifference’? Je kunt het ook zo zeggen: je vindt dat God en het kwaad elkaar niet verdragen? Dat is waar en dat is nu juist zo veelbelovend. Haal je hem weg, dan is er niets meer wat het kwaad niet verdragen kan en is dus het kwaad geen kwaad meer. Het is gerehabiliteerd en heeft definitief burgerrecht gekregen, wen er maar aan. Ik werd gewonnen voor een God die het kwaad niet verdragen kan. En wat meer is, die het heeft overwonnen. (Joh. 16: 33) Is God loslaten vanwege het kwaad niet hetzelfde als de dijk weghalen vanwege de verwoestende kracht van de zee?